Keputusan sama ada untuk menamatkan atau melanjutkan tempoh Proklamasi Darurat kini bergantung sepenuhnya kepada nasihat Jawatankuasa Khas Bebas 2021, dan bukan semata-mata di tangan Jemaah Menteri.
Pakar Perlembagaan, Profesor Madya Datuk Dr Wan Ahmad Fauzi Wan Hussain menjelaskan bahawa Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong telah memperkenankan untuk bertindak di atas nasihat Jawatankuasa Khas tersebut sebagaimana yang termaktub di bawah Ordinan Darurat (Kuasa-Kuasa Perlu) 2021.
Menurut beliau, penubuhan jawatankuasa ini adalah mekanisme semak dan imbang yang penting dalam memastikan keputusan yang diambil adalah telus, adil, dan berlandaskan data yang tepat.
Peranan Jawatankuasa Khas Bebas Dr Wan Ahmad Fauzi, yang juga Pengarah Institut Tamadun dan Kajian Strategik di Universiti Malaysia Pahang (UMP) (ketika kenyataan ini dibuat), menegaskan bahawa jawatankuasa ini dianggotai oleh pakar-pakar dari pelbagai bidang termasuk kesihatan dan keselamatan, serta wakil-wakil parti politik dari pihak kerajaan dan pembangkang.
“Jawatankuasa Khas Bebas sudah pasti perlu menimbangkan banyak faktor secara menyeluruh sebelum menyembahkan nasihat kepada Yang di-Pertuan Agong tentang kewujudan berterusan darurat besar atau penamatannya,” katanya.
Beliau menambah bahawa setiap aspek perlu diperhalusi dan sewajarnya setiap pandangan direkodkan bagi rujukan rakyat, memandangkan rakyat berhak mengetahui asas kepada setiap keputusan yang bakal dibuat.
Isu Persidangan Parlimen Mengulas mengenai isu pembukaan Parlimen, Dr Wan Ahmad Fauzi berpandangan bahawa sekiranya tempoh darurat perlu dilanjutkan melepasi tarikh 1 Ogos 2021, kerajaan sewajarnya mempertimbangkan tuntutan Ahli-Ahli Parlimen untuk mengadakan sidang Dewan Rakyat.
Ini penting bagi memastikan prinsip demokrasi terus subur walaupun negara sedang berhadapan dengan krisis kesihatan.
Menangkis Tohmahan Terhadap Istana Dalam pada itu, beliau turut menegur pihak-pihak tertentu yang melemparkan tohmahan bahawa Yang di-Pertuan Agong memberi “talian hayat” kepada kepimpinan kerajaan sedia ada melalui pengisytiharan darurat.
Tegas beliau, tohmahan tersebut adalah tidak benar dan tersasar.
“Nasihat-nasihat yang disampaikan oleh Seri Paduka Baginda dalam kenyataan-kenyataan media Istana Negara sesungguhnya mencerminkan kecaknaan Baginda kepada kesejahteraan rakyat, kepentingan negara, serta tanggungjawab untuk menegakkan pemerintahan yang adil,” ujarnya.
Kenyataan ini sekaligus memperjelaskan bahawa kuasa menamatkan darurat adalah proses yang berstruktur di bawah undang-undang dan dipantau oleh badan bebas, bukannya keputusan politik semata-mata.
Apa yang Berlaku pada Tahun 2021?
Krisis Berkembar: Kesihatan & Politik Tahun 2021 merupakan tahun yang sangat kritikal bagi Malaysia kerana negara berdepan dengan “krisis berkembar”. Pertamanya, angka jangkitan COVID-19 melonjak naik secara mendadak (mencapai ribuan kes sehari), menyebabkan sistem kesihatan negara hampir lumpuh. Keduanya, ketidakstabilan politik memuncak apabila kerajaan Perikatan Nasional pimpinan Tan Sri Muhyiddin Yassin didakwa kehilangan majoriti di Dewan Rakyat, yang mengundang desakan supaya Pilihan Raya Umum (PRU) diadakan segera.
Penggantunggan Parlimen & Demokrasi Bagi menangani situasi ini, Yang di-Pertuan Agong telah memperkenankan Proklamasi Darurat berkuat kuasa dari 11 Januari hingga 1 Ogos 2021. Di bawah Ordinan Darurat (Kuasa-Kuasa Perlu) 2021, persidangan Parlimen digantung. Ini menimbulkan kegelisahan rakyat dan pembangkang kerana tiada mekanisme semak dan imbang (check and balance) terhadap keputusan perbelanjaan dan dasar kerajaan sepanjang tempoh tersebut.
Penubuhan Jawatankuasa Khas Bebas Untuk memastikan kuasa darurat tidak disalahgunakan, kerajaan bersetuju menubuhkan Jawatankuasa Khas Bebas Darurat 2021. Jawatankuasa ini dipengerusikan oleh bekas Ketua Hakim Negara, Tun Arifin Zakaria, dan dianggotai oleh pakar kesihatan serta Ahli-Ahli Parlimen dari blok kerajaan (seperti Tan Sri Noh Omar) dan pembangkang (seperti Datuk Seri Saifuddin Nasution dan Anthony Loke). Fungsi tunggal mereka adalah menasihati Seri Paduka Baginda sama ada darurat perlu ditamatkan lebih awal atau dilanjutkan.
Mengapa Kenyataan Ini Dikeluarkan?
Dr Wan Ahmad Fauzi mengeluarkan kenyataan ini bagi menjawab dua polemik besar yang sedang hangat diperkatakan ketika itu:
1. Kekeliruan Mengenai “Kuasa Mutlak” Menamatkan Darurat Terdapat perdebatan undang-undang sama ada Yang di-Pertuan Agong perlu bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri (Kabinet) untuk menamatkan darurat, atau Baginda mempunyai kuasa budi bicara sendiri. Kenyataan Dr Wan Ahmad Fauzi bertujuan memperbetulkan persepsi umum bahawa kuasa tersebut sebenarnya tertakluk kepada syor Jawatankuasa Khas Bebas, bukan semata-mata telunjuk Perdana Menteri. Ini adalah satu mekanisme keselamatan (safeguard) yang unik dalam Ordinan Darurat kali ini.
2. Menangkis Tuduhan “Talian Hayat” Politik Pada ketika itu, wujud naratif kuat yang menuduh bahawa darurat ini hanyalah satu helah politik (political maneuver) untuk menyelamatkan kedudukan Perdana Menteri daripada undi tidak percaya di Parlimen. Pihak tertentu mendakwa Istana Negara telah dipergunakan untuk memberi “talian hayat” kepada kerajaan yang lemah.
Dengan mengeluarkan kenyataan ini, Dr Wan Ahmad Fauzi cuba membersihkan nama institusi Diraja dengan menjelaskan bahawa proses tersebut adalah telus, berlandaskan data jawatankuasa bebas, dan bertujuan untuk kemaslahatan rakyat (kesihatan), bukannya untuk kepentingan kelangsungan politik mana-mana pihak.
