Hak-hak Mangsa Jenayah Mendapat Maklum Balas Perkembangan Kes

Jangan Biarkan Kes Anda “Sejuk”: Panduan Tuntut Hak & Status Siasatan Jenayah

Pernahkah anda berada dalam situasi ini? Anda baru sahaja menjadi mangsa jenayah—sama ada rumah dipecah masuk, kereta dicuri, atau mungkin dicederakan dalam satu pergaduhan. Dalam keadaan trauma, marah, dan ketakutan, anda gagahkan diri ke balai polis untuk membuat laporan. Anda meletakkan sepenuh harapan agar pihak berkuasa akan menegakkan keadilan dan membela nasib anda.

Namun, selepas laporan dibuat, suasana menjadi sepi. Hari berganti minggu, minggu berganti bulan. Tiada panggilan telefon, tiada surat, dan tiada sebarang khabar berita daripada Pegawai Penyiasat (IO). Anda mula tertanya-tanya, “Adakah kes saya sudah dilupakan? Adakah fail saya sudah berhabuk di bawah timbunan fail lain?”

Perasaan ini—rasa tidak berdaya, kecewa, dan seolah-olah tidak dipedulikan—adalah realiti pahit yang dialami oleh ramai rakyat Malaysia. Ramai mangsa beranggapan bahawa selepas laporan polis dibuat, tugas mereka telah selesai dan mereka hanya perlu duduk menunggu polis menghubungi mereka.

Hakikatnya, ini adalah tanggapan yang silap. Anda tidak boleh sekadar menunggu. Sebagai pengadu, anda mempunyai hak, kuasa, dan kaedah yang sah di sisi undang-undang untuk memastikan polis menjalankan kerja mereka dan memaklumkan anda tentang status kes.

Artikel ini akan berkongsi panduan langkah demi langkah bagaimana anda boleh mengubah nasib kes anda daripada “tiada khabar berita” kepada tindakan segera, menggunakan saluran undang-undang yang betul.

Fahami Peranan Anda: Anda Adalah “Kunci”, Bukan “Pemandu”

Sebelum kita pergi ke langkah teknikal, kita perlu membetulkan mentaliti (mindset) kita dahulu. Cuba bayangkan sistem keadilan jenayah itu sebagai sebuah kereta.

Sebagai pengadu, laporan polis yang anda buat adalah kunci yang menghidupkan enjin kereta tersebut. Tanpa laporan anda, enjin siasatan tidak akan hidup. Namun, sebaik sahaja enjin hidup, anda bukan lagi pemandunya. Pemandunya adalah pihak polis dan agensi penguatkuasaan. Anda hanyalah penumpang atau komponen dalam jentera tersebut.

Walaupun anda tidak memandu kereta itu (anda tidak boleh memaksa polis menangkap saspek hari ini juga), anda berhak bertanya, “Tuan, kita nak ke mana ni? Dan kenapa kereta berhenti lama sangat?”

Jangan sesekali beranggapan polis malas. Pegawai Penyiasat (IO) sering kali terbeban dengan ratusan kertas siasatan (IP) serentak. Kadang-kala, mereka bukan sengaja mengabaikan kes anda, tetapi mereka “tenggelam” dalam lambakan tugas. Tugas anda adalah untuk memastikan fail anda sentiasa berada di bahagian atas timbunan itu.

Senjata Rahsia Anda: Seksyen 107A Kanun Tatacara Jenayah

Ramai rakyat Malaysia tidak tahu bahawa hak untuk mengetahui perkembangan kes bukan sekadar ihsan atau budi bicara polis, tetapi ia adalah Undang-Undang.

Di bawah Seksyen 107A Kanun Tatacara Jenayah (Criminal Procedure Code – CPC), mangsa berhak mendapat maklum balas mengenai status laporan polis yang dibuat. Ini adalah perisai anda. Jika kes anda dikategorikan sebagai kes yang boleh ditangkap (seizable offence), polis wajib melayan pertanyaan rasmi anda.

Jadi, bagaimana caranya? Adakah cukup sekadar menghantar mesej WhatsApp kepada IO? Jawapannya tidak. Berikut adalah strategi yang terbukti berkesan untuk mendapatkan perhatian pihak berkuasa.

Langkah 1: Kuasa Surat “Hardcopy” (Hentikan Budaya WhatsApp)

Dalam era digital ini, kita mungkin terfikir, “Hantar e-mel sajalah, atau WhatsApp IO kan senang.”

Nasihat ikhlas: Elakkan cara ini untuk urusan rasmi.

E-mel boleh “terlepas pandang”, masuk ke folder spam, atau pegawai boleh memberi alasan “internet rosak”. Mesej WhatsApp pula tidak rasmi; ia boleh dipadam, diabaikan (blue tick sahaja), atau hilang jika pegawai bertukar telefon.

Anda perlu menulis surat rasmi. Ikuti langkah ini:

1. Tempoh Bertenang (4 Minggu): Beri masa kepada polis membuat kerja awal. Selepas 4 minggu (sebulan) tanpa berita, barulah bertindak.
2. Tulis kepada Ketua Polis Balai (OCS): Alamatkan surat anda kepada ketua di balai polis tempat laporan anda didaftarkan. Walaupun anda tahu nama IO anda, surat rasmi lebih berkesan jika ditujukan kepada ketua balai (OCS) atau Ketua Bahagian Siasatan Jenayah Daerah.
3. Tajuk Surat: Gunakan tajuk yang jelas dan tegas seperti “Permohonan Laporan Status Penyiasatan di bawah Seksyen 107A Kanun Tatacara Jenayah”.
4. Butiran Lengkap: Masukkan nombor laporan polis, tarikh kejadian, nama IO (jika tahu), dan fakta ringkas kes.
5. Serahan Tangan: Cetak surat ini dan hantar secara serahan tangan (by hand). Bawa satu salinan tambahan dan minta kerani di kaunter atau pejabat pertanyaan untuk cop “Akuan Terima” (Received) pada salinan anda.

Cop penerimaan ini adalah “emas”. Ia adalah bukti undang-undang bahawa polis telah menerima permohonan anda. Mereka tidak boleh lagi berdalih mengatakan surat hilang atau tidak diterima. Inilah yang membezakan pengadu yang serius dengan pengadu yang boleh diperkotak-katikkan.

Langkah 2: Peraturan “3 Panggilan, 1 Lawatan”

Menghantar surat hanyalah permulaan. Anda perlu konsisten dalam susulan. Strategi yang disarankan dalam tempoh 2 bulan selepas surat dihantar adalah:

• 3 Kali Panggilan Telefon: Telefon IO atau balai untuk bertanya khabar status kes secara santai tetapi tegas. Rekodkan tarikh dan masa anda menelefon.
• 1 Kali Lawatan Fizikal: Pergi ke balai polis sekurang-kurangnya sekali. Tunjukkan muka anda. Psikologi manusia mudah—lebih susah untuk mengabaikan seseorang yang berdiri di depan mata berbanding sekadar nama di atas kertas.

Jika anda segan atau takut, ingatlah: Anda bukan meminta sedekah, anda menuntut hak. Kekalkan profesionalisme. Jangan menyerang atau memaki hamun. Hormati IO sebagai manusia yang sedang bekerja, tetapi tegas dengan permintaan anda.

Langkah 3: Apa Nak Buat Jika Masih Sepi? (Langkah Eskalasi)

Undang-undang menetapkan bahawa Ketua Polis Balai atau pihak polis wajib menjawab surat permohonan status anda dalam tempoh 2 minggu selepas ia diterima.

Jawapan yang biasa diterima adalah seperti “Kes Masih Dalam Siasatan”, “NFA (Tiada Tindakan Lanjut)”, atau “RTM (Rujuk Kepada Majistret)”.

Tetapi, bagaimana jika selepas 2 minggu, surat anda tidak berbalas? Atau anda hanya menerima surat standard “dalam tindakan” setiap bulan tanpa ada hasil sebenar selama berbulan-bulan?

Di sinilah anda perlu menaikkan tahap tindakan (escalation). Anda boleh mengadu kepada pihak Pendakwaan.

1. Tulis surat aduan kepada Timbalan Pendakwa Raya (DPP) atau lebih spesifik, Pengarah Pendakwaan Negeri (PPN) di pejabat Penasihat Undang-Undang Negeri.
2. Lampirkan salinan surat anda kepada polis yang mempunyai cop “Akuan Terima” tadi.
3. Nyatakan dalam surat: “Saya telah memohon status kes daripada pihak polis pada tarikh sekian, tetapi tiada maklum balas diterima sehingga kini.”

Cara ini sangat berkesan. PPN mempunyai kuasa untuk mengarahkan Ketua Polis Daerah memberikan laporan segera. Apabila arahan turun dari “atas” (Pejabat Peguam Negara/DPP), IO biasanya akan bertindak dengan lebih pantas untuk menyelesaikan tunggakan tersebut.

Memahami Jawapan Polis: Apa Maksudnya?

Apabila anda akhirnya mendapat jawapan bertulis, anda perlu faham terma yang digunakan supaya anda tahu tindakan seterusnya.

• Masih Dalam Siasatan: IO masih mengumpul bukti. Anda boleh tanya, apa lagi yang kurang? Adakah mereka perlukan saksi tambahan?
• NFA (No Further Action): Ini bermaksud “Tiada Tindakan Lanjut”. Kes ditutup, biasanya kerana tiada bukti cukup. Jangan putus asa, anda boleh tanya kenapa NFA. Jika anda ada bukti baru, anda boleh memohon kes dibuka semula.
• RTM (Refer to Magistrate): Kes ini dirujuk kepada Majistret. Biasanya ini untuk kes-kes yang bukan kesalahan boleh tangkap (non-seizable) atau kes sivil. Anda mungkin perlu melantik peguam sendiri atau memfailkan saman sivil.
• Dituduh di Mahkamah: Tahniah! Enjin kereta telah sampai ke destinasi. Sekarang tugas beralih kepada mahkamah. Di peringkat ini, anda boleh semak status kes di laman web EFS Kehakiman.

Tip Tambahan: Anda Ada Bukti Baru?

Kadangkala, mangsa lebih cekap menyiasat berbanding polis. Mungkin anda ternampak suspek di media sosial, atau ada saksi baru yang tampil memberitahu maklumat.

Jika anda memaklumkan perkara ini kepada IO tetapi IO buat tidak endah, jangan simpan dalam hati. Masukkan maklumat ini dalam surat aduan anda kepada DPP. Tuliskan dengan jelas: “Saya mempunyai bukti baru, tetapi IO enggan merakam percakapan lanjut saya.”

DPP akan membaca surat tersebut dan boleh mengarahkan polis untuk mengambil keterangan tambahan daripada anda. Pihak polis tidak boleh mengingkari arahan DPP.

Kesimpulan: Kuasa Di Tangan Anda

Menjadi mangsa jenayah adalah satu pengalaman yang pahit dan traumatik. Tetapi menjadi mangsa kepada sistem birokrasi adalah satu pilihan. Jangan pilih untuk menjadi mangsa dua kali.

Proses ini mungkin nampak renyah. Anda perlu menaip surat, pergi ke balai, fotostat dokumen, dan beratur. Mungkin anda rasa leceh. Tetapi ingat pepatah Melayu, “Yang bulat tidak datang bergolek, yang pipih tidak datang melayang.” Keadilan memerlukan usaha dan desakan.

Dengan panduan ini, anda kini mempunyai peta jalan yang jelas. Anda tahu undang-undang yang melindungi anda (Seksyen 107A CPC), anda tahu teknik yang betul (surat rasmi + cop terima), dan anda tahu kepada siapa hendak mengadu jika tidak dilayan (DPP).

Tuntut hak anda. Pastikan fail kes anda sentiasa “panas” dan berjalan, bukan menjadi “kes sejuk” yang dilupakan.

Semoga perkongsian ini memberi anda kekuatan dan keberanian untuk bertindak demi keadilan diri anda dan keluarga.

Disclaimer: Artikel ini ditulis untuk tujuan pendidikan dan kesedaran umum mengenai hak mangsa di Malaysia. Ia bukan nasihat guaman rasmi. Sila rujuk peguam bertauliah untuk tindakan undang-undang yang spesifik bagi kes anda.