Memahami Perbezaannya Dengan Pemerkasaan Bidang Kuasa Mahkamah Syariah
Sistem perundangan di Malaysia sering digambarkan sebagai unik kerana ia menggabungkan undang-undang sivil dan undang-undang Syariah dalam satu kerangka perlembagaan. Keunikan ini lahir daripada sejarah, struktur perlembagaan, serta realiti masyarakat Malaysia yang majmuk dari segi agama dan budaya. Namun begitu, kekeliruan sering timbul apabila istilah seperti pengharmonian undang-undang patuh Syariah disamakan atau disalah faham sebagai usaha memperluaskan bidang kuasa Mahkamah Syariah.
Hakikatnya, kedua-dua konsep ini adalah berbeza dari segi tujuan, mekanisme, dan implikasi perundangan.
Asas Sistem Perundangan Malaysia
Perlembagaan Persekutuan merupakan undang-undang tertinggi negara. Semua undang-undang — sama ada digubal oleh Parlimen atau Dewan Undangan Negeri — tertakluk kepada peruntukan Perlembagaan. Prinsip ini memastikan tadbir urus undang-undang berjalan secara teratur, konsisten dan berlandaskan kedaulatan undang-undang.
Perlembagaan juga mengiktiraf Islam sebagai agama Persekutuan, namun pada masa yang sama menjamin kebebasan beragama serta mengekalkan sistem perundangan sivil yang digunakan secara menyeluruh. Dalam kerangka ini, undang-undang Syariah diberikan ruang tertentu untuk mentadbir hal ehwal orang Islam, khususnya dalam bidang yang diperuntukkan kepada negeri.
Apakah Yang Dimaksudkan Dengan Pengharmonian Undang-Undang Patuh Syariah?
Pengharmonian undang-undang dengan prinsip patuh Syariah merujuk kepada usaha memastikan undang-undang dan dasar awam, terutamanya yang melibatkan umat Islam, digubal dan dilaksanakan dengan mengambil kira nilai, etika dan prinsip asas Syariah — tanpa menjejaskan struktur perlembagaan atau hak pihak lain.
Dalam konteks ini, pengharmonian tidak bermaksud menggantikan undang-undang sivil dengan undang-undang Syariah, atau memaksakan prinsip agama ke atas semua rakyat. Sebaliknya, ia melibatkan pendekatan pentadbiran dan dasar yang selari dengan nilai moral Islam, seperti keadilan, amanah, perlindungan nyawa, harta dan maruah, selagi ia tidak bercanggah dengan Perlembagaan.
Contoh pengharmonian ini dapat dilihat dalam:
- pembangunan kewangan Islam yang beroperasi dalam rangka undang-undang sivil;
- tadbir urus halal;
- dasar kebajikan sosial yang menekankan keadilan dan perlindungan golongan rentan;
- serta penggubalan undang-undang keluarga Islam di peringkat negeri.
Pembahagian Kuasa Perundangan Dalam Perlembagaan
Perlembagaan Persekutuan membahagikan kuasa perundangan antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri melalui Jadual Kesembilan. Undang-undang Islam dan hal ehwal peribadi orang Islam — seperti perkahwinan, perceraian, nafkah, dan pewarisan — terletak di bawah bidang kuasa negeri.
Oleh itu, Mahkamah Syariah diwujudkan oleh negeri-negeri bagi mentadbir undang-undang tersebut, dengan kuasa yang terhad kepada:
- orang Islam sahaja; dan
- perkara-perkara yang secara jelas diperuntukkan oleh undang-undang negeri.
Ini bermakna Mahkamah Syariah bukan mahkamah sejajar dengan Mahkamah Sivil dari segi bidang kuasa menyeluruh, tetapi merupakan institusi kehakiman khusus dengan mandat yang ditetapkan.
Peranan dan Had Bidang Kuasa Mahkamah Syariah
Mahkamah Syariah di Malaysia berperanan penting dalam memastikan hal ehwal peribadi umat Islam diuruskan selaras dengan hukum Syariah. Namun, kuasa Mahkamah Syariah adalah terhad dari segi:
- jenis kes yang boleh dibicarakan;
- pihak yang tertakluk kepadanya; dan
- hukuman maksimum yang dibenarkan oleh undang-undang sedia ada.
Sebarang perubahan besar terhadap bidang kuasa Mahkamah Syariah — contohnya melibatkan hukuman jenayah yang lebih berat atau peluasan ke bidang yang kini ditadbir undang-undang sivil — memerlukan pindaan perlembagaan dan perbahasan yang mendalam di peringkat nasional.
Ini menunjukkan bahawa pemerkasaan Mahkamah Syariah bukan isu pentadbiran biasa, tetapi isu perlembagaan yang mempunyai implikasi luas terhadap struktur undang-undang negara.
Membezakan Pengharmonian Dengan Pemerkasaan Bidang Kuasa
Adalah penting untuk membezakan antara:
- Pengharmonian undang-undang dengan prinsip patuh Syariah, dan
- Pemerkasaan atau peluasan bidang kuasa Mahkamah Syariah.
Pengharmonian bertujuan meningkatkan keselarasan nilai, keadilan dan keberkesanan undang-undang sedia ada tanpa mengubah struktur asas perlembagaan. Ia boleh dilaksanakan melalui:
- dasar kerajaan;
- garis panduan pentadbiran;
- reformasi institusi; dan
- pendidikan undang-undang.
Sebaliknya, peluasan bidang kuasa Mahkamah Syariah melibatkan perubahan kuasa kehakiman dan struktur perundangan, yang memerlukan proses perlembagaan yang lebih kompleks serta persetujuan politik yang luas.
Menyamakan kedua-dua konsep ini boleh menimbulkan kekeliruan dalam masyarakat dan menyukarkan perbincangan yang rasional serta berfakta.
Kepentingan Pendekatan Berperlembagaan
Dalam negara berbilang agama seperti Malaysia, sebarang usaha berkaitan undang-undang Islam perlu dilaksanakan secara berhati-hati, berperingkat, dan berlandaskan Perlembagaan. Pendekatan ini penting bagi:
- menjamin keharmonian sosial;
- mengekalkan keyakinan terhadap sistem perundangan;
- serta memastikan keadilan dapat ditegakkan kepada semua pihak.
Dialog terbuka, pendidikan awam dan kefahaman perundangan yang lebih baik amat diperlukan supaya masyarakat dapat membezakan antara prinsip agama, undang-undang negeri, dan struktur perlembagaan negara.
Kesimpulan
Pengharmonian undang-undang dengan prinsip patuh Syariah merupakan usaha untuk memastikan nilai keadilan, etika dan kebajikan yang terkandung dalam Syariah dapat diterjemahkan secara berkesan dalam tadbir urus dan dasar awam — tanpa menjejaskan Perlembagaan Persekutuan atau hak pihak lain.
Pada masa yang sama, peranan Mahkamah Syariah kekal penting dalam mengurus hal ehwal peribadi umat Islam, namun bidang kuasanya ditetapkan secara jelas oleh undang-undang dan Perlembagaan.
Memahami perbezaan antara pengharmonian undang-undang dan pemerkasaan bidang kuasa Mahkamah Syariah adalah kunci kepada perbincangan yang matang, berfakta dan membina mengenai masa depan sistem perundangan Malaysia.
